For my Welsh speaking friends, the following article appeared recently in “Y Goleuad”, the paper of The Presbyterian Church in Wales, but also, I am told, in the papers of the Welsh Baptists and Independents. I wrote a small section about the work in Guingamp, and my Father in law complemented it. Watch out for another article to appear in the next issue of “Y cylchgrawn” (an interview)<\/p>\n
\nTro yn Llydaw<\/strong>
\ngan y Parchg Ioan Davies<\/strong><\/p>\nNid yn aml y meddylia pobl heddiw am Ffrainc na Llydaw fel maes cenhadol. Wedi’r cyfan, onid oes yna eglwysi gorwych bron ym mhob tref a phentref, a gellir gweld gorymdeithiau lliwgar, poblogaidd ar eu gwyliau arbennig? Digon gwir, ond wedi dweud hynny, prin iawn yw’r bobl sy’n mynychu oedfaon y Sul gydag unrhyw gysondeb, heb s\u00c3\u00b4n am bobl \u00c3\u00a2 phrofiad achubol o’r Efengyl.<\/p>\n
Mae’r hyn a ddywed O. M. Edwards yn ei ragymadrodd i \u00e2\u20ac\u0153Tro yn Llydaw\u00e2\u20ac\u009d yn ddiddorol: \u00e2\u20ac\u0153Yr un bobl yw’r Llydawiaid a’r Cymry a’r un yw eu hiaith. Ond wedi byw ychydig wythnosau ymysg y Llydawiaid a rhoi tro o amgylch eu gwlad, teimlais fod eu tebygolrwydd mawr i’r Cymry yn rhoddi rhyw ddieithrwch rhyfedd ar y bobl hyn \u00e2\u20ac\u201c ar eu gwynebau, ar eu harferon, ar eu hiaith.” Mae’n mynd ymlaen i esbonio: \u00e2\u20ac\u0153Cymru heb ei Diwygiad ydyw Llydaw … nid oes yno yr un seiat i \u00e2\u20ac\u02dcddinistrio difyr-gampau diniwed y werin ac i droi crefydd lawen y bobl yn rhagrith sur\u00e2\u20ac\u2122 ond y mae yn Llydaw anfoesoldeb y buasai meddwon Cymru yn gresynu ato.\u00e2\u20ac\u009d Rheswm arall am y gwahaniaeth? \u00e2\u20ac\u0153Cymru heb ei Hysgol Sul yw Llydaw. Oherwydd hyn maen nhw’n ofergoelus ungred, yn byw mewn ofn yr offeiriad ac yn wasaidd gaeth i’w huchelwyr … nid oes ganddynt gred yng ngwerth enaid i roddi iddynt ddemocratiaeth Cymru … Mae anffyddiaeth andwyol Ffrainc yn prysur dreiddio i’w chyrrau eithaf. \u00e2\u20ac\u0153 Ychwanega: \u00e2\u20ac\u0153Os na chyfrynga Rhagluniaeth yn fuan, ni fydd y Llyd\u00c3\u00a4wr ond Ffrancwr, heb awen, heb athrylith, heb Dduw yn y byd.”<\/p>\n
Beth bynnag feddyliwn am farn neu ragfarn O. M. Edwards (ac y mae pethau wedi newid llawer yn Llydaw ac yng Nghymru ers ei ddyddiau ef), mae’n hanesyddol gywir i ddweud na chafodd y Diwygiad Protestannaidd fawr o ddylanwad ar Ffrainc. Ar waethaf ymdrechion glew i efengyleiddio Llydaw gan y Bedyddwyr mor gynnar \u00c3\u00a2 1821, methiant a fu yr ymgais honno. Galwyd sylw\u00e2\u20ac\u2122r Methodistiaid Calfinaidd at angen y wlad gan un o’r enw David Jones yn 1824, a chafwyd ymgais arall yn 1834 gan y Bedyddwyr trwy John Jenkins. Cyfieithwyd y Testament Newydd i’r Llydaweg, a dosbarthwyd nifer mawr, ond pasiwyd deddfau a’i gwn\u00c3\u00a2i yn anghyfreithlon i genhadu yn Llydaw. Er hynny, parhawyd i ymdrechu hyd ddechrau’r Ugeinfed Ganrif.<\/p>\n
Enw a gysylltir \u00c3\u00a2 gwaith yr Efengyl yn Llydaw yw Caradoc Jones, brodor o Rosllannerchrugog ac aelod o eglwys y Bedyddwyr Albanaidd. Wedi teimlo galwad i’r weinidogaeth, derbyniwyd ef yn fyfyriwr yng Ngholeg Spurgeon. Tra roedd gartref dros wyliau\u00e2\u20ac\u2122r Nadolig, daeth o dan ddylanwad y Diwygiad oedd wedi torri allan ychydig wythnosau\u00e2\u20ac\u2122n gynharach yn Rhos, ac ar ddiwedd ei gwrs colegol ordeiniwyd ef yn weinidog ar ddwy eglwys yng Nghaerdydd. Tyfodd y gwaith yno’n rhyfeddol. Fodd bynnag, roedd ei fryd o’r cychwyn ar fynd allan i Lydaw, ac yn 1920 dechreuodd pennod arall ffrwythlon iawn yn ei hanes, a llwyddodd i sefydlu nifer o eglwysi Protestannaidd yng ngogledd Llydaw. (Gweler Caradoc Jones A Forgotten Missionary gan Noel Gibbard). Erbyn hyn mae eglwysi Protestannaidd Efengylaidd yn fwy cyffredin.<\/p>\n
Un o’r eglwysi hyn yw Eglwys Efengylaidd GUINGAMP, tref a saif oddeutu gwaith awr o deithio o Roscoff i gyfeiriad St. Brieuc. Sefydlwyd yr eglwys yn y 7Oau gan Ffrancwr a’i deulu. Yn ddiweddarach ymunodd teulu arall. Araf iawn fu’r cynnydd dros y blynyddoedd ac mae’r eglwys wedi wynebu llawer siom, ond erbyn hyn mae\u00e2\u20ac\u2122n berchen ar ei hadeilad ei hunain ac mae ganddi weinidog llawn amser, Ffrancwr, \u00c3\u00a2’i wraig yn genhades o Dde Cymru gyda UFM (Unevange!ized Fields Mission). Ar Sul da, ceir rhwng 20 a 25 yn y gwasanaeth.<\/p>\n
Ym mis Awst 2010 ymunodd Emmanuel ac Esther Durand \u00c3\u00a2’r gwaith. Maent hwythau hefyd yn gweithio dan nawdd UFM yn Guingamp. Tref fechan o ryw 8,000 o bobl yw Guingamp, ac yn gwasanaethu poblogaeth o 23,000 yn y wlad gyfagos. Nid oes eglwys efengylaidd arall yn agos ati, ac eithrio eglwys efengylaidd y Sipsiwn. Mae Esther yn Gymraes, yn ferch i\u00e2\u20ac\u2122r Parchg a Mrs loan Davies, Y Bala, ac mae ganddi hi a\u00e2\u20ac\u2122i gwr dri o hogiau. Mae gwaith Emmanuel yn cynnwys pregethu i adeiladu’r aelodau yn y Ffydd, a chyrraedd allan trwy fynd i’r gwahanol farchnadoedd bob wythnos gyda stondin lenyddiaeth. Yn ystod mis Tachwedd a Rhagfyr cynhaliwyd cyrsiau ar gyfer pobl oedd eisiau dysgu mwy am y Ffydd Gristnogol. Daeth tua 13 bob wythnos, rhai o blith yr aelodau a rhai o’r tu allan. Am yn ail flwyddyn, gyda chefnogaeth cyfeillion yr achos sy’n medru rhywfaint o Ffrangeg, cynhelir cenhadaeth am bythefnos pryd y gwahoddir ffrindiau a chymdogion i gyfarfodydd plant, pobl ifanc a rhai mewn oed. Ond prin ar y cyfan yw’r ffrwyth amlwg. \u00e2\u20ac\u0153Y cynhaeaf yn wir sydd fawr.\u00e2\u20ac\u009d Os carech wybod mwy am y sefyllfa, gellwch gysylltu gyda Emmanuel ac Esther: erdurand@gmail.com<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
For my Welsh speaking friends, the following article appeared recently in “Y Goleuad”, the paper of The Presbyterian Church in Wales, but also, I am told, in the papers of the Welsh Baptists and Independents. I wrote a small section about the work in Guingamp, and my Father in law complemented it. Watch out for … Continue reading “Tro yn Llydaw”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[],"class_list":["post-1176","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ministry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1176"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1176\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.erdurand.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}